Lãnh đạo đối lập Venezuela Maria Corina Machado ngày 15/1 trao tặng cho Tổng thống Mỹ Donald Trump huy chương giải Nobel Hòa bình. Bà Machado nhấn mạnh huy chương Nobel Hòa bình là "sự công nhận đối với cam kết đặc biệt của ông Trump về tự do cho chúng tôi".
Bà so sánh quyết định này với hành động của Marquis de Lafayette, sĩ quan Pháp giúp đỡ Mỹ trong cuộc chiến chống lại Anh để giành độc lập vào thế kỷ 18. Lafayette từng trao huy chương có hình ảnh tổng thống Mỹ đầu tiên là George Washington cho Simon Bolivar, nhà cách mạng người Venezuela đã lãnh đạo các phong trào giành độc lập ở Nam Mỹ đầu thế kỷ 19.
Một quan chức Nhà Trắng xác nhận ông Trump dự định giữ lại huy chương được bà Machado tặng. Nhà Trắng cũng chia sẻ bức ảnh cho thấy Tổng thống Mỹ tươi cười nhận món quà được lồng trong khung vàng lớn.
Tuy nhiên, động thái trên đã vấp phải nhiều tranh cãi, đặc biệt từ các chính trị gia Na Uy, quốc gia có vai trò quan trọng trong việc trao giải Nobel Hòa bình, được công bố bởi Ủy ban Nobel tại Oslo.
"Điều này hết sức vô lý. Giải Nobel Hòa bình không thể mang đi tặng", Kirsti Bergsto, lãnh đạo kiêm phát ngôn viên chính sách đối ngoại của đảng Cánh Tả Xã hội Na Uy, cho hay.
Bà Bergsto cho rằng những tuyên bố về việc kiểm soát đảo Greenland gần đây của Tổng thống Trump là lý do ông không xứng đáng nhận giải.
"Ông Trump chắc chắn sẽ tuyên bố rằng mình đã nhận được giải thưởng, nhưng nó không thể chuyển nhượng, việc ông ấy liên tục đe dọa Greenland là bằng chứng rõ ràng rằng việc trao giải cho ông ấy điều vô lý", bà nói.
Trygve Slagsvold Vedum, lãnh đạo đảng Trung tâm của Na Uy, trong khi đó nói rằng việc Tổng thống Trump nhận huy chương Nobel Hòa bình cho thấy ông là một người "thích thể hiện điển hình".
"Ai đã nhận giải thì người đó mới là chủ nhân giải thưởng", ông Vedum nói.
Raymond Johansen, cựu thị trưởng Oslo thuộc đảng Lao động, hiện là tổng thư ký tổ chức Hỗ trợ Nhân dân Na Uy, cho biết tình huống này "gây tổn hại đến mức khó tin".
Theo ông, hành động của bà Machado có thể làm ảnh hưởng đến danh tiếng giải Nobel Hòa bình cũng như Ủy ban Nobel. Johansen cảnh báo giải thưởng đang "bị chính trị hóa" và điều này tiềm ẩn rủi ro dẫn tới một xu hướng "phản hòa bình".
"Tôi không thể tin được bà ấy thực sự đã tặng giải thưởng cho ông Trump. Không hiểu Ủy ban Nobel sẽ nói gì đây?", Johansen viết trên Facebook.
Ủy ban Nobel trong một thông báo ngày 16/1 nhấn mạnh "dù có chuyện gì xảy ra với huy chương, bằng chứng nhận hay tiền thưởng, người đoạt giải ban đầu vẫn mãi là người được lịch sử ghi nhận đã giành giải thưởng này".
"Ngay cả khi huy chương hay bằng chứng nhận sau đó thuộc quyền sở hữu của người khác, điều đó cũng không làm thay đổi việc ai là người được trao giải Nobel Hòa bình", Ủy ban cho biết thêm.
Trung tâm Nobel Hòa bình khẳng định "huy chương có thể đổi chủ, nhưng danh hiệu chủ nhân giải Nobel Hòa bình thì không".
Theo Aaron Blake, bình luận viên kỳ cựu từ CNN, các nhà lập quốc đã đưa vào hiến pháp Mỹ "Điều khoản Thù lao" nhằm ngăn chặn quan chức liên bang nhận quà tặng từ các quốc gia nước ngoài khi chưa được quốc hội thông qua.
"Các thế lực nước ngoài sẽ can thiệp vào công việc của chúng ta và không tiếc tiền của để gây ảnh hưởng đến những việc đó", nhà lập quốc Mỹ Elbridge Gerry từng viết.
Việc bà Machado tặng huy chương Nobel Hòa bình cho Tổng thống Trump có lẽ không vi phạm "Điều khoản Thù lao" vì bà không phải người đứng đầu nhà nước. Nhưng bà dường như tin rằng hành động của mình có thể tạo ra một tác động nào đó đối với ông Trump, Blake nhận định.
"Liệu việc bà Machado trao lại huy chương có ảnh hưởng đến các quyết định tương lai của ông Trump không, khi ông thực thi cái gọi là quyền 'kiểm soát' đối với đất nước bà?", bình luận viên Stefano Pozzebon từ CNN đặt vấn đề.
"Điều này sẽ dẫn đến giả định là các quyết định được đưa ra ít nhất một phần xuất phát từ lợi ích cá nhân của ông Trump thay vì lợi ích quốc gia", Blake giải thích. "Lợi ích cá nhân, nhất là lợi ích chính trị, vốn thường xuyên tác động đến những quyết định như vậy, nhưng trường hợp này thậm chí còn trực tiếp hơn".
Tổng thống Trump đã công khai tuyên bố mình xứng đáng được giải Nobel Hòa bình và chê trách Na Uy "ngớ ngẩn" khi không trao giải thưởng cho ông. "Maria đã trao tặng tôi giải thưởng Nobel Hòa bình của bà ấy vì những gì tôi đã làm. Đây là cử chỉ tuyệt vời, thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau", Tổng thống Mỹ cho biết.
Vũ Hoàng (Theo CNN, TIME, Guardian, AFP, Reuters)
